Dla wielu więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego w Dachau, dzień 29 kwietnia 1945 roku na zawsze pozostał dniem cudu. W obliczu planowanej przez nazistów likwidacji obozu, niespodziewane wkroczenie wojsk amerykańskich przyniosło wolność dziesiątkom tysięcy osadzonych, w tym licznym duchownym. Wśród nich szczególną grupę stanowili polscy księża, którzy w obozowej gehennie zawierzyli swoje życie i cierpienie Świętemu Józefowi Kaliskiemu.

W obliczu grozy i beznadziei, w grudniu 1940 roku w obozie w Sachsenhausen, a następnie w Dachau, polscy księża podjęli akt zawierzenia Świętemu Józefowi, obiecując szerzyć jego kult i pielgrzymować do jego sanktuarium w Kaliszu, jeśli ocaleją. W modlitwach błagali o cud wyzwolenia.

Ich modlitwy zostały wysłuchane. 29 kwietnia 1945 roku, na kilka godzin przed planowanym zrównaniem obozu z ziemią, do Dachau wkroczyły wojska amerykańskie, przynosząc upragnioną wolność. Ocaleni księża, wierni swojej obietnicy, już w 1948 roku rozpoczęli regularne pielgrzymki do Kalisza, aby dziękować za cudowne ocalenie.

Wyrazem tej wdzięczności stała się Kaplica Męczeństwa i Wdzięczności, ufundowana w podziemiach Bazyliki Świętego Józefa w Kaliszu. Poświęcona w 1970 roku, upamiętnia blisko 1800 duchownych, którzy ponieśli śmierć w obozach koncentracyjnych, a także cudowne ocalenie tych, którzy przeżyli. W kaplicy znajdują się tablice z nazwiskami zamordowanych, obozowe pamiątki i wizerunki Świętego Józefa, stanowiąc przejmujące świadectwo wiary i pamięci.

Co roku, w rocznicę wyzwolenia Dachau, do Kalisza przybywają pielgrzymi, aby modlić się i wspominać tych, którzy ocaleli i tych, którzy oddali życie w obozach. Kaplica Męczeństwa i Wdzięczności pozostaje żywym pomnikiem wiary w opiekę Świętego Józefa i symbolem pamięci o ofiarach nazistowskiego reżimu.