W niedzielę, 4 maja 2025 roku, polską scenę hip-hopową obiegła tragiczna wiadomość o śmierci Michała „Joki” Martena, współzałożyciela i kluczowego członka legendarnej grupy Kaliber 44. Informację o jego odejściu potwierdził z głębokim bólem jego brat, Marcin „AbradAb” Marten, za pośrednictwem mediów społecznościowych zespołu. Joka odszedł w wieku 47 lat. W swoim poruszającym oświadczeniu Abradab poprosił o uszanowanie żałoby rodziny i poinformował, że data pogrzebu nie została jeszcze ustalona. Śmierć Joki stanowi ogromną stratę dla polskiej kultury muzycznej, a jego wkład w rozwój hip-hopu w Polsce jest nieoceniony.

Michał Marten, znany szerzej jako Joka, urodził się 12 maja 1977 roku. Jego muzyczna podróż rozpoczęła się w Katowicach w 1994 roku, kiedy to wraz ze swoim młodszym bratem Marcinem „Abradabem” Martenem oraz Piotrem „Magikiem” Łuszczem założył grupę Kaliber 44. Niektóre źródła sugerują jednak, że początki formacji sięgają lat 1991-1993, kiedy bracia Marten mogli tworzyć pod innymi nazwami lub w nieco różnym składzie, zanim ostatecznie w 1994 roku ukształtował się Kaliber 44. Nazwa zespołu miała głębokie znaczenie. „Kaliber” miał podkreślać wagę i siłę przekazu ich tekstów, natomiast „44” było liczbą o symbolicznym i magicznym znaczeniu, zaczerpniętą z „Dziadów” Adama Mickiewicza. Inspiracją dla młodych artystów był utwór „Ring, Ring, Ring (Ha Ha Hey)” grupy De La Soul, który zaszczepił w nich pasję do hip-hopu. W początkowym okresie swojej działalności, w latach 1993-1994, zespół eksperymentował z różnymi stylami, w tym z „gangsta” rapem, a nawet tworzył utwory w języku angielskim, zanim ostatecznie wypracował swój unikalny polskojęzyczny styl.

Lata 1996-2000 to złota era Kalibra 44, naznaczona wydaniem ich dwóch pierwszych, niezwykle wpływowych albumów. Debiutancka płyta, „Księga Tajemnicza. Prolog”, ukazała się w 1996 roku nakładem wytwórni S.P. Records. Album ten zdefiniował nowy nurt w polskim hip-hopie, znany jako „hardcore psycho rap”, charakteryzujący się mroczną atmosferą, bogatą symboliką i psychodelicznymi odniesieniami w tekstach oraz nowatorskim brzmieniem. „Księga Tajemnicza. Prolog” odniosła ogromny sukces komercyjny, sprzedając się w ponad 100 tysiącach egzemplarzy i stając się kultowym wydawnictwem dla wielu fanów polskiego rapu. W 1998 roku zespół wydał swój drugi album, „W 63 minuty dookoła świata”.⁶ Choć stylistycznie różnił się od debiutu, nadal cieszył się dużą popularnością, zdobywając status złotej płyty i nominację do nagrody Fryderyka. Warto wspomnieć, że w trakcie nagrywania „Księgi Tajemniczej. Prolog” do zespołu dołączył DJ Feel-X, który wniósł do ich muzyki element live scratchingu, co było wówczas nowością na polskiej scenie hip-hopowej.

W roku 2000 ukazał się trzeci album Kalibra 44, zatytułowany „3:44”. Płyta ta stanowiła dalszą ewolucję brzmienia zespołu, odchodząc od hardcore psycho rapu w kierunku bardziej współczesnych elementów hip-hopowych. Na albumie znalazły się popularne utwory, takie jak „Konfrontacje”. Mimo uznania krytyków i zdobycia nagrody Fryderyka w kategorii „Album roku – rap/hip-hop”, „3:44” nie osiągnął tak dużego sukcesu komercyjnego jak poprzednie wydawnictwa. Istotną zmianą w składzie zespołu było odejście Piotra „Magika” Łuszcza po wydaniu albumu „W 63 minuty dookoła świata” w 1998 roku. Magik następnie założył niezwykle wpływowy zespół Paktofonika. Zespół opuścił również DJ Feel-X, choć dokładna data tego wydarzenia nie jest sprecyzowana w dostępnych materiałach.

W 2003 roku Kaliber 44 zawiesił swoją działalność. Po wydaniu „3:44”, a być może także w związku z innymi czynnikami, Joka zdecydował się na emigrację do Stanów Zjednoczonych. Spędził tam blisko trzy lata, mieszkając na Staten Island w Nowym Jorku , a później zdobywając prawo jazdy na ciężarówkę w Maryland. W Stanach Zjednoczonych Joka pracował w różnych zawodach, m.in. przy remontach, w ogrodnictwie, w restauracjach, a ostatecznie jako kierowca ciężarówki. Jako powody swojej decyzji o wyjeździe w 2000 roku Joka wymieniał m.in. ciążę swojej partnerki oraz potrzebę odizolowania się od dotychczasowego środowiska. Podczas pobytu Joki w USA, jego brat Abradab kontynuował karierę solową w Polsce, co na pewien czas oddaliło ich muzyczne ścieżki. Po powrocie do Polski Joka sporadycznie pojawiał się gościnnie i występował u boku Abradaba , w tym na albumie Abradaba z 2005 roku, zatytułowanym „Emisja spalin”. Te okazjonalne współprace sygnalizowały, że potencjał do reaktywacji Kalibra 44 wciąż istniał.

W 2013 roku, ku radości fanów, Kaliber 44 oficjalnie wznowił działalność. Ich pierwszy występ po reaktywacji miał miejsce na Open’er Festival, gdzie zaprezentowali się z żywym zespołem, nadając swoim utworom nową dynamikę. W 2016 roku odrodzony Kaliber 44 wydał swój czwarty album studyjny, „Ułamek tarcia”. Na płycie gościnnie pojawili się znani artyści polskiej sceny hip-hopowej, tacy jak Grubson, Gutek i Rahim , co świadczyło o ich trwałej pozycji i szacunku w środowisku. W składzie reaktywowanego Kalibra 44 znaleźli się bracia Martenowie: Marcin (Abradab) i Michał (Joka). Produkcją albumu zajął się Abradab, który dążył do stworzenia brzmienia, które z jednej strony nawiązywałoby do historii zespołu, ale z drugiej nie byłoby jedynie powrotem do „psycho rapu” ani próbą naśladowania najnowszych trendów w hip-hopie. „Ułamek tarcia” odniósł sukces komercyjny, zdobywając pierwsze miejsce na polskiej liście albumów i uzyskując status platynowej płyty , co udowodniło, że Kaliber 44 wciąż cieszy się ogromną popularnością. Z albumu pochodziły takie single jak „(Why is it) Fresh” i „Nieodwracalne Zmiany”. W kolejnych latach po reaktywacji Kaliber 44 kontynuował koncertowanie, świętując m.in. swoje 30-lecie trasą koncertową.

Michał „Joka” Marten jest powszechnie uznawany za jednego z pionierów polskiego hip-hopu. Był ceniony za swój charakterystyczny styl rapowania, unikalny głos i głębokie, często introspektywne teksty, które na stałe wpisały się w kanon polskiej muzyki lat 90. i początku XXI wieku. W 2011 roku magazyn „Machina” umieścił go na 26. miejscu listy 30 najlepszych polskich raperów, co świadczy o jego indywidualnym talencie i wkładzie w rozwój gatunku. Debiutancki album Kalibra 44, „Księga Tajemnicza. Prolog”, jest uważany za fundamentalne i niezwykle wpływowe wydawnictwo w obrębie polskiego psycho rapu. Muzyka Kalibra 44, z Joka w roli jednego z kluczowych twórców, wywarła znaczący i trwały wpływ na polską popkulturę. Poza działalnością w Kalibrze 44, Joka był również zaangażowany w projekt Baku Baku Skład , co dodatkowo pokazuje jego aktywność w środowisku hip-hopowym. Gościnnie udzielał się także w utworach innych polskich artystów, takich jak Lukatricks i Miuosh , demonstrując swoją wszechstronność i chęć współpracy z innymi muzykami.Odejście Michała „Joki” Martena w dniu 4 maja 2025 roku stanowi ogromną stratę dla polskiej sceny muzycznej. Był on nie tylko współzałożycielem i kluczowym członkiem legendarnej grupy Kaliber 44 , ale przede wszystkim jednym z pionierów polskiego hip-hopu, który swoimi unikalnymi stylem i tekstami na zawsze zapisał się w historii tego gatunku w Polsce. Jego wkład w kształtowanie brzmienia i tematyki wczesnego polskiego hip-hopu jest nieoceniony. Muzyka Kalibra 44, z niepowtarzalnym głosem i charyzmą Joki, wywarła trwały wpływ na polską popkulturę. Śmierć Joki wywołała falę wspomnień i wyrazów żalu w całym kraju , co świadczy o głębokim szacunku i sympatii, jaką darzyli go fani i środowisko muzyczne. Michał „Joka” Marten na zawsze pozostanie w pamięci jako jedna z najważniejszych postaci w historii polskiego hip-hopu, a jego muzyka będzie inspirować kolejne pokolenia artystów i słuchaczy.