Od zejścia Piotra do wyboru jego następcy: fascynująca podróż w serce Kościoła podczas Sede to moment wstrzymania oddechu dla całego Kościoła katolickiego. To czas żałoby, modlitwy, ale także intensywnych przygotowań do wyboru nowego pasterza. Procedury, które następują po śmierci biskupa Rzymu, są głęboko zakorzenione w tradycji i teologii, a ich celem jest zapewnienie godnego pożegnania zmarłego papieża oraz sprawnego i natchnionego wybory jego następcy.

I. Ostatnie chwile i oficjalne stwierdzenie zgonu:

• Opieka w ostatnich dniach: W ostatnich dniach życia papież otoczony jest opieką lekarzy, najbliższych współpracowników z Sekretariatu Stanu oraz osobistych sekretarzy. Towarzyszą mu w modlitwie i udzielają sakramentów.
• Tradycyjne rytuały: Gdy śmierć staje się bliska, odmawia się specjalne modlitwy za umierających. Po śmierci papieża, zgodnie z wielowiekową tradycją, Kamerling Świętego Kościoła Rzymskiego udaje się do jego prywatnych apartamentów, aby oficjalnie stwierdzić zgon. Czyni to poprzez trzykrotne wezwanie zmarłego papieża po jego imieniu chrzcielnym. Historycznie, dotykał także czoła zmarłego srebrnym młoteczkiem, choć ten zwyczaj jest obecnie rzadziej praktykowany.
• Autopsja i balsamowanie: Decyzja o przeprowadzeniu autopsji należy do Kamerlinga w porozumieniu z odpowiednimi organami Kurii Rzymskiej. Ciało papieża jest następnie balsamowane, aby mogło być wystawione na widok publiczny.

II. Okres Sede Vacante: czas przejściowy i pełen symboliki:

• Rządy Kolegium Kardynalskiego: Z chwilą śmierci papieża, pełnia władzy w Kościele przechodzi na Kolegium Kardynalskie. Jednak ich uprawnienia są ściśle ograniczone do spraw bieżących i nie mogą podejmować decyzji o charakterze doktrynalnym czy zmieniających fundamentalne struktury Kościoła. Kluczową rolę odgrywa Dziekan Kolegium Kardynalskiego, który zwołuje zebrania kardynałów (Kongregacje Generalne).
• Dwie Kongregacje: W okresie Sede Vacante odbywają się dwa rodzaje zebrań kardynałów:
  • Kongregacje Generalne: Uczestniczą w nich wszyscy kardynałowie, także ci powyżej 80. roku życia, którzy nie mają prawa głosu w konklawe. Podczas tych spotkań informuje się o sytuacji Kościoła, omawia się kwestie organizacyjne związane z pogrzebem i konklawe, a także odczytuje ewentualne testamenty i instrukcje pozostawione przez zmarłego papieża.
  • Kongregacje Szczególne: Biorą w nich udział jedynie kardynałowie elektorzy (poniżej 80. roku życia). Te zgromadzenia koncentrują się na praktycznych aspektach organizacji konklawe, takich jak ustalenie daty rozpoczęcia, sprawdzenie zakwaterowania w Domu Świętej Marty oraz przysięga zachowania tajemnicy.
• Pieczęcie i zabezpieczenia: Apartamenty papieskie są zapieczętowywane. Podobnie zabezpiecza się dokumenty i archiwa, aby uniknąć jakichkolwiek nieuprawnionych manipulacji. Nad tym czuwa Kamerling i jego współpracownicy.
• Pogrzeb papieża: Pogrzeb papieża jest uroczystym wydarzeniem, które gromadzi wielu dostojników kościelnych, przedstawicieli innych wyznań, głów państw i rzesze wiernych. Tradycyjnie odbywa się w Bazylice Świętego Piotra. Ciało papieża jest wystawione na widok publiczny przez kilka dni, aby wierni mogli oddać mu ostatni hołd. Msza pogrzebowa ma bogatą liturgię, a po niej trumna z ciałem papieża jest składana w Grotach Watykańskich. Ciekawe jest to, że w trumnie umieszcza się specjalny dokument opisujący pontyfikat zmarłego papieża, a także monety i medale z okresu jego posługi.
• Interregnum: Okres między śmiercią jednego papieża a wyborem następnego nazywany jest interregnum. Jest to czas szczególnej modlitwy za Kościół i o światło Ducha Świętego dla kardynałów elektorów.

III. Konklawe: serce wyboru nowego Biskupa Rzymu:

• „Cum clave” – pod kluczem: Nazwa „konklawe” pochodzi od łacińskiego „cum clave”, co oznacza „pod kluczem”. Kardynałowie elektorzy są dosłownie zamykani w Kaplicy Sykstyńskiej (miejsce głosowań) oraz w Domu Świętej Marty (gdzie mieszkają podczas konklawe), aby zapewnić im izolację od świata zewnętrznego i wyeliminować wszelkie próby wywierania nacisku.
• Ścisła izolacja: Przed rozpoczęciem konklawe sprawdzane są wszystkie pomieszczenia, aby upewnić się, że nie ma w nich żadnych urządzeń komunikacyjnych (telefonów, podsłuchów, internetu). Kardynałowie nie mogą kontaktować się z nikim spoza konklawe, ani przyjmować żadnych informacji z zewnątrz. Naruszenie tej zasady grozi ekskomuniką latae sententiae (czyli natychmiastową ekskomuniką mocą samego prawa).
• Codzienny rytm: Dzień kardynałów podczas konklawe jest ściśle uporządkowany. Rozpoczyna się wspólną Mszą Świętą w Kaplicy Paulińskiej. Następnie kardynałowie udają się do Kaplicy Sykstyńskiej na głosowania. Zazwyczaj odbywają się dwie sesje głosowań rano i dwie po południu. Między głosowaniami przewidziany jest czas na modlitwę i refleksję.
• Tradycja głosowania: Każdy kardynał elektor otrzymuje kartkę, na której anonimowo wpisuje nazwisko swojego kandydata. Kartki są składane do specjalnego kielicha, a następnie liczone przez trzech skrutatorów wybranych spośród kardynałów. Po przeliczeniu kartki są przebijane igłą i nawlekane na nitkę, a następnie spalane.
• Dym z komina: język konklawe: Spalenie kart do głosowania jest sygnałem dla świata zewnętrznego. Jeśli nie osiągnięto wymaganej większości dwóch trzecich głosów, do palonych kartek dodaje się mokry słomę lub smołę, co powoduje wydobywanie się czarnego dymu („fumata nera„). Jest to znak, że wybór nie został dokonany. Gdy któryś z kandydatów uzyska wymaganą większość, palone są same kartki, a z komina unosi się biały dym („fumata bianca„) – radosna wieść o wyborze nowego papieża. Czasami, dla pewności, dzwonią także dzwony Bazyliki Świętego Piotra.
• Przełomowe momenty: Historia konklawe zna wiele ciekawych momentów, od długotrwałych i burzliwych wyborów po niespodziewane rezultaty. Czasami wybór padał na kardynała, który nie był wymieniany wśród głównych faworytów. Duch Święty działa w tajemniczy sposób!

IV. Habemus Papam! Ogłoszenie i początek nowego pontyfikatu:

• Pytania Dziekana: Po uzyskaniu wymaganej większości głosów, Dziekan Kolegium Kardynalskiego podchodzi do elekta i zadaje mu dwa kluczowe pytania:
  • „Czy przyjmujesz twój kanoniczny wybór na Biskupa Rzymu i Następcę Świętego Piotra?”
  • „Jakie imię przyjmujesz?”
• „Accetto” i nowe imię: Odpowiedź „Accetto” (Przyjmuję) oznacza, że wybór jest ważny. Nowo wybrany papież ogłasza swoje imię pontyfikalne, pod którym będzie sprawował swój urząd. Wybór imienia ma symboliczne znaczenie i często nawiązuje do poprzedników lub świętych, których nowy papież szczególnie czci.
• Pokój Ducha Świętego: Po akceptacji i wyborze imienia, nowy papież udaje się do tzw. „Pokoju Łez” (sacristia Kaplicy Sykstyńskiej), gdzie czeka na niego kilka szat pontyfikalnych w różnych rozmiarach. Wybiera tę, która najlepiej pasuje.
• Historyczne ogłoszenie: Następnie kardynał protodiakon (najstarszy stażem kardynał diakon) wychodzi na centralny balkon Bazyliki Świętego Piotra i ogłasza zgromadzonemu tłumowi historyczne słowa: „Annuntio vobis gaudium magnum: Habemus Papam! Eminentissimum ac Reverendissimum Dominum, Dominum [imię chrzcielne] Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalem [nazwisko], qui sibi nomen imposuit [imię pontyfikalne].” (Ogłaszam wam wielką radość: Mamy Papieża! Najczcigodniejszego i Najprzewielebniejszego Pana, Pana [imię chrzcielne] Świętego Kościoła Rzymskiego Kardynała [nazwisko], który przybrał sobie imię [imię pontyfikalne].”).
• Pierwsze błogosławieństwo: Nowy papież ukazuje się na balkonie i udziela swojego pierwszego błogosławieństwa Urbi et Orbi (Miastu i Światu). Jest to uroczyste błogosławieństwo apostolskie, które wierni przyjmują z wielką radością i wzruszeniem.
• Inauguracja Pontyfikatu: Uroczysta Msza Święta inaugurująca pontyfikat nowego papieża odbywa się zazwyczaj w niedzielę po wyborze na Placu Świętego Piotra. Podczas tej liturgii nowy papież otrzymuje paliusz (symbol władzy metropolitalnej) oraz pierścień Rybaka (symbol jego władzy jako następcy św. Piotra).

Ciekawostki i historyczne konteksty:

• Długość konklawe: Historia zna konklawe trwające bardzo długo. Najdłuższe konklawe w historii odbyło się po śmierci Klemensa IV w latach 1268-1271 i trwało aż trzy lata!
• Wybór przez aklamację: W przeszłości zdarzały się wybory papieża przez aklamację, czyli jednomyślne okrzyknięcie kandydata przez kardynałów bez formalnego głosowania.
• Kompromisy i negocjacje: Choć Duch Święty jest uważany za głównego inspiratora wyboru, to ludzkie negocjacje i kompromisy często odgrywały rolę w historii konklawe.
• Wpływy zewnętrzne: W przeszłości świeccy władcy próbowali wywierać wpływ na wybór papieża, co prowadziło do napięć i schizm. Obecne zasady konklawe mają na celu wyeliminowanie takich nacisków.
• Dom Świętej Marty: Budynek Domu Świętej Marty, w którym mieszkają kardynałowie podczas konklawe, został zbudowany stosunkowo niedawno, aby zapewnić lepsze warunki zakwaterowania i uniknąć ciasnoty panującej w dawnych celach w Pałacu Apostolskim.
• Tajemnica konklawe: Obowiązuje ścisła tajemnica dotycząca przebiegu konklawe i głosowań. Kardynałowie nie mogą ujawniać żadnych informacji na ten temat pod groźbą poważnych kar kościelnych. Ma to zapewnić wolność sumienia elektorów.

Procedura po śmierci papieża jest fascynującym połączeniem głębokiej duchowości, wielowiekowej tradycji i praktycznych rozwiązań organizacyjnych. Dla katolików jest to czas intensywnej modlitwy i oczekiwania na nowego pasterza, który poprowadzi Kościół w kolejnych latach. Każdy etap tej procedury ma swoje znaczenie i symbolikę, ukazując unikalny charakter sukcesji apostolskiej.