W niedziel\u0119, 4 maja 2025 roku, polsk\u0105 scen\u0119 hip-hopow\u0105 obieg\u0142a tragiczna wiadomo\u015b\u0107 o \u015bmierci Micha\u0142a „Joki” Martena, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciela i kluczowego cz\u0142onka legendarnej grupy Kaliber 44. Informacj\u0119 o jego odej\u015bciu potwierdzi\u0142 z g\u0142\u0119bokim b\u00f3lem jego brat, Marcin „AbradAb” Marten, za po\u015brednictwem medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych zespo\u0142u. Joka odszed\u0142 w wieku 47 lat. W swoim poruszaj\u0105cym o\u015bwiadczeniu Abradab poprosi\u0142 o uszanowanie \u017ca\u0142oby rodziny i poinformowa\u0142, \u017ce data pogrzebu nie zosta\u0142a jeszcze ustalona. \u015amier\u0107 Joki stanowi ogromn\u0105 strat\u0119 dla polskiej kultury muzycznej, a jego wk\u0142ad w rozw\u00f3j hip-hopu w Polsce jest nieoceniony.<\/p>\n\n\n\n
Micha\u0142 Marten, znany szerzej jako Joka, urodzi\u0142 si\u0119 12 maja 1977 roku. Jego muzyczna podr\u00f3\u017c rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w Katowicach w 1994 roku, kiedy to wraz ze swoim m\u0142odszym bratem Marcinem „Abradabem” Martenem oraz Piotrem „Magikiem” \u0141uszczem za\u0142o\u017cy\u0142 grup\u0119 Kaliber 44. Niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a sugeruj\u0105 jednak, \u017ce pocz\u0105tki formacji si\u0119gaj\u0105 lat 1991-1993, kiedy bracia Marten mogli tworzy\u0107 pod innymi nazwami lub w nieco r\u00f3\u017cnym sk\u0142adzie, zanim ostatecznie w 1994 roku ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 Kaliber 44. Nazwa zespo\u0142u mia\u0142a g\u0142\u0119bokie znaczenie. „Kaliber” mia\u0142 podkre\u015bla\u0107 wag\u0119 i si\u0142\u0119 przekazu ich tekst\u00f3w, natomiast „44” by\u0142o liczb\u0105 o symbolicznym i magicznym znaczeniu, zaczerpni\u0119t\u0105 z „Dziad\u00f3w” Adama Mickiewicza. Inspiracj\u0105 dla m\u0142odych artyst\u00f3w by\u0142 utw\u00f3r „Ring, Ring, Ring (Ha Ha Hey)” grupy De La Soul, kt\u00f3ry zaszczepi\u0142 w nich pasj\u0119 do hip-hopu. W pocz\u0105tkowym okresie swojej dzia\u0142alno\u015bci, w latach 1993-1994, zesp\u00f3\u0142 eksperymentowa\u0142 z r\u00f3\u017cnymi stylami, w tym z „gangsta” rapem, a nawet tworzy\u0142 utwory w j\u0119zyku angielskim, zanim ostatecznie wypracowa\u0142 sw\u00f3j unikalny polskoj\u0119zyczny styl.<\/p>\n\n\n\n
Lata 1996-2000 to z\u0142ota era Kalibra 44, naznaczona wydaniem ich dw\u00f3ch pierwszych, niezwykle wp\u0142ywowych album\u00f3w. Debiutancka p\u0142yta, „Ksi\u0119ga Tajemnicza. Prolog”, ukaza\u0142a si\u0119 w 1996 roku nak\u0142adem wytw\u00f3rni S.P. Records. Album ten zdefiniowa\u0142 nowy nurt w polskim hip-hopie, znany jako „hardcore psycho rap”, charakteryzuj\u0105cy si\u0119 mroczn\u0105 atmosfer\u0105, bogat\u0105 symbolik\u0105 i psychodelicznymi odniesieniami w tekstach oraz nowatorskim brzmieniem. „Ksi\u0119ga Tajemnicza. Prolog” odnios\u0142a ogromny sukces komercyjny, sprzedaj\u0105c si\u0119 w ponad 100 tysi\u0105cach egzemplarzy i staj\u0105c si\u0119 kultowym wydawnictwem dla wielu fan\u00f3w polskiego rapu. W 1998 roku zesp\u00f3\u0142 wyda\u0142 sw\u00f3j drugi album, „W 63 minuty dooko\u0142a \u015bwiata”.6<\/sup> Cho\u0107 stylistycznie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od debiutu, nadal cieszy\u0142 si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105, zdobywaj\u0105c status z\u0142otej p\u0142yty i nominacj\u0119 do nagrody Fryderyka. Warto wspomnie\u0107, \u017ce w trakcie nagrywania „Ksi\u0119gi Tajemniczej. Prolog” do zespo\u0142u do\u0142\u0105czy\u0142 DJ Feel-X, kt\u00f3ry wni\u00f3s\u0142 do ich muzyki element live scratchingu, co by\u0142o w\u00f3wczas nowo\u015bci\u0105 na polskiej scenie hip-hopowej.<\/p>\n\n\n\n W roku 2000 ukaza\u0142 si\u0119 trzeci album Kalibra 44, zatytu\u0142owany „3:44”. P\u0142yta ta stanowi\u0142a dalsz\u0105 ewolucj\u0119 brzmienia zespo\u0142u, odchodz\u0105c od hardcore psycho rapu w kierunku bardziej wsp\u00f3\u0142czesnych element\u00f3w hip-hopowych. Na albumie znalaz\u0142y si\u0119 popularne utwory, takie jak „Konfrontacje”. Mimo uznania krytyk\u00f3w i zdobycia nagrody Fryderyka w kategorii „Album roku \u2013 rap\/hip-hop”, „3:44” nie osi\u0105gn\u0105\u0142 tak du\u017cego sukcesu komercyjnego jak poprzednie wydawnictwa. Istotn\u0105 zmian\u0105 w sk\u0142adzie zespo\u0142u by\u0142o odej\u015bcie Piotra „Magika” \u0141uszcza po wydaniu albumu „W 63 minuty dooko\u0142a \u015bwiata” w 1998 roku. Magik nast\u0119pnie za\u0142o\u017cy\u0142 niezwykle wp\u0142ywowy zesp\u00f3\u0142 Paktofonika. Zesp\u00f3\u0142 opu\u015bci\u0142 r\u00f3wnie\u017c DJ Feel-X, cho\u0107 dok\u0142adna data tego wydarzenia nie jest sprecyzowana w dost\u0119pnych materia\u0142ach.<\/p>\n\n\n\n W 2003 roku Kaliber 44 zawiesi\u0142 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Po wydaniu „3:44”, a by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce w zwi\u0105zku z innymi czynnikami, Joka zdecydowa\u0142 si\u0119 na emigracj\u0119 do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Sp\u0119dzi\u0142 tam blisko trzy lata, mieszkaj\u0105c na Staten Island w Nowym Jorku , a p\u00f3\u017aniej zdobywaj\u0105c prawo jazdy na ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0119 w Maryland. W Stanach Zjednoczonych Joka pracowa\u0142 w r\u00f3\u017cnych zawodach, m.in. przy remontach, w ogrodnictwie, w restauracjach, a ostatecznie jako kierowca ci\u0119\u017car\u00f3wki. Jako powody swojej decyzji o wyje\u017adzie w 2000 roku Joka wymienia\u0142 m.in. ci\u0105\u017c\u0119 swojej partnerki oraz potrzeb\u0119 odizolowania si\u0119 od dotychczasowego \u015brodowiska. Podczas pobytu Joki w USA, jego brat Abradab kontynuowa\u0142 karier\u0119 solow\u0105 w Polsce, co na pewien czas oddali\u0142o ich muzyczne \u015bcie\u017cki. Po powrocie do Polski Joka sporadycznie pojawia\u0142 si\u0119 go\u015bcinnie i wyst\u0119powa\u0142 u boku Abradaba , w tym na albumie Abradaba z 2005 roku, zatytu\u0142owanym „Emisja spalin”. Te okazjonalne wsp\u00f3\u0142prace sygnalizowa\u0142y, \u017ce potencja\u0142 do reaktywacji Kalibra 44 wci\u0105\u017c istnia\u0142.<\/p>\n\n\n\n W 2013 roku, ku rado\u015bci fan\u00f3w, Kaliber 44 oficjalnie wznowi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Ich pierwszy wyst\u0119p po reaktywacji mia\u0142 miejsce na Open’er Festival, gdzie zaprezentowali si\u0119 z \u017cywym zespo\u0142em, nadaj\u0105c swoim utworom now\u0105 dynamik\u0119. W 2016 roku odrodzony Kaliber 44 wyda\u0142 sw\u00f3j czwarty album studyjny, „U\u0142amek tarcia”. Na p\u0142ycie go\u015bcinnie pojawili si\u0119 znani arty\u015bci polskiej sceny hip-hopowej, tacy jak Grubson, Gutek i Rahim , co \u015bwiadczy\u0142o o ich trwa\u0142ej pozycji i szacunku w \u015brodowisku. W sk\u0142adzie reaktywowanego Kalibra 44 znale\u017ali si\u0119 bracia Martenowie: Marcin (Abradab) i Micha\u0142 (Joka). Produkcj\u0105 albumu zaj\u0105\u0142 si\u0119 Abradab, kt\u00f3ry d\u0105\u017cy\u0142 do stworzenia brzmienia, kt\u00f3re z jednej strony nawi\u0105zywa\u0142oby do historii zespo\u0142u, ale z drugiej nie by\u0142oby jedynie powrotem do „psycho rapu” ani pr\u00f3b\u0105 na\u015bladowania najnowszych trend\u00f3w w hip-hopie. „U\u0142amek tarcia” odni\u00f3s\u0142 sukces komercyjny, zdobywaj\u0105c pierwsze miejsce na polskiej li\u015bcie album\u00f3w i uzyskuj\u0105c status platynowej p\u0142yty , co udowodni\u0142o, \u017ce Kaliber 44 wci\u0105\u017c cieszy si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105. Z albumu pochodzi\u0142y takie single jak „(Why is it) Fresh” i „Nieodwracalne Zmiany”. W kolejnych latach po reaktywacji Kaliber 44 kontynuowa\u0142 koncertowanie, \u015bwi\u0119tuj\u0105c m.in. swoje 30-lecie tras\u0105 koncertow\u0105.<\/p>\n\n\n\n Micha\u0142 „Joka” Marten jest powszechnie uznawany za jednego z pionier\u00f3w polskiego hip-hopu. By\u0142 ceniony za sw\u00f3j charakterystyczny styl rapowania, unikalny g\u0142os i g\u0142\u0119bokie, cz\u0119sto introspektywne teksty, kt\u00f3re na sta\u0142e wpisa\u0142y si\u0119 w kanon polskiej muzyki lat 90. i pocz\u0105tku XXI wieku. W 2011 roku magazyn „Machina” umie\u015bci\u0142 go na 26. miejscu listy 30 najlepszych polskich raper\u00f3w, co \u015bwiadczy o jego indywidualnym talencie i wk\u0142adzie w rozw\u00f3j gatunku. Debiutancki album Kalibra 44, „Ksi\u0119ga Tajemnicza. Prolog”, jest uwa\u017cany za fundamentalne i niezwykle wp\u0142ywowe wydawnictwo w obr\u0119bie polskiego psycho rapu. Muzyka Kalibra 44, z Joka w roli jednego z kluczowych tw\u00f3rc\u00f3w, wywar\u0142a znacz\u0105cy i trwa\u0142y wp\u0142yw na polsk\u0105 popkultur\u0119. Poza dzia\u0142alno\u015bci\u0105 w Kalibrze 44, Joka by\u0142 r\u00f3wnie\u017c zaanga\u017cowany w projekt Baku Baku Sk\u0142ad , co dodatkowo pokazuje jego aktywno\u015b\u0107 w \u015brodowisku hip-hopowym. Go\u015bcinnie udziela\u0142 si\u0119 tak\u017ce w utworach innych polskich artyst\u00f3w, takich jak Lukatricks i Miuosh , demonstruj\u0105c swoj\u0105 wszechstronno\u015b\u0107 i ch\u0119\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy z innymi muzykami.Odej\u015bcie Micha\u0142a „Joki” Martena w dniu 4 maja 2025 roku stanowi ogromn\u0105 strat\u0119 dla polskiej sceny muzycznej. By\u0142 on nie tylko wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem i kluczowym cz\u0142onkiem legendarnej grupy Kaliber 44 , ale przede wszystkim jednym z pionier\u00f3w polskiego hip-hopu, kt\u00f3ry swoimi unikalnymi stylem i tekstami na zawsze zapisa\u0142 si\u0119 w historii tego gatunku w Polsce. Jego wk\u0142ad w kszta\u0142towanie brzmienia i tematyki wczesnego polskiego hip-hopu jest nieoceniony. Muzyka Kalibra 44, z niepowtarzalnym g\u0142osem i charyzm\u0105 Joki, wywar\u0142a trwa\u0142y wp\u0142yw na polsk\u0105 popkultur\u0119. \u015amier\u0107 Joki wywo\u0142a\u0142a fal\u0119 wspomnie\u0144 i wyraz\u00f3w \u017calu w ca\u0142ym kraju , co \u015bwiadczy o g\u0142\u0119bokim szacunku i sympatii, jak\u0105 darzyli go fani i \u015brodowisko muzyczne. Micha\u0142 „Joka” Marten na zawsze pozostanie w pami\u0119ci jako jedna z najwa\u017cniejszych postaci w historii polskiego hip-hopu, a jego muzyka b\u0119dzie inspirowa\u0107 kolejne pokolenia artyst\u00f3w i s\u0142uchaczy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W niedziel\u0119, 4 maja 2025 roku, polsk\u0105 scen\u0119 hip-hopow\u0105 obieg\u0142a tragiczna wiadomo\u015b\u0107 o \u015bmierci Micha\u0142a „Joki” Martena, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciela i kluczowego cz\u0142onka legendarnej grupy Kaliber 44. Informacj\u0119 o jego odej\u015bciu potwierdzi\u0142 z g\u0142\u0119bokim b\u00f3lem jego brat, Marcin „AbradAb” Marten, za po\u015brednictwem…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1499,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"footnotes":""},"categories":[196,43],"tags":[490,491],"class_list":["post-1498","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ludzie","category-muzyka","tag-joka","tag-kaliber-44"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/x-radio.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1498","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/x-radio.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/x-radio.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/x-radio.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/x-radio.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1498"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/x-radio.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1498\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1500,"href":"https:\/\/x-radio.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1498\/revisions\/1500"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/x-radio.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1499"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/x-radio.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1498"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/x-radio.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1498"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/x-radio.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1498"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}